ILS Newsletter – April 2026 | Issue 02
This newsletter is available in English and Greek.
Scroll down or click here for the Greek version.
The Lyre’s Dream
In April 2026, the International Lyre Society participates in The Lyre’s Dream, an international project presented in Canada, bringing the ancient Greek lyre into dialogue with contemporary audiences and young performers.
As a transatlantic celebration of art and learning, The Lyre’s Dream unites four countries through the timeless language of music. Created by Greek composer, lyrist, and researcher Dr. Nikos Xanthoulis, in collaboration with the English Montreal School Board (EMSB), and under the artistic direction of lyric singers Maria Diamantis and Dimitris Ilias, the project brings together the Sofia Session Orchestra, the EMSB Chorale, and student narrators from EMSB high schools in a musical approach to ancient texts.
Under the guidance of Dr. Nikos Xanthoulis, the project combines artistic performance, education, and cultural outreach, introducing students and audiences to the sound world and musical philosophy of ancient Greece. Through its collaboration with the English Montreal School Board, young singers engage directly with this living tradition, exploring the relationship between music, poetry, and expression.
Performances and educational activities will take place in Montreal, featuring works for voice and ancient lyre, interpreted by distinguished artists and supported by an international network of collaborators. The project will also be presented at the Senate in Ottawa, highlighting its international reach and significance as a cultural initiative.
The Lyre’s Dream reflects the core mission of the International Lyre Society: not only to study the ancient lyre, but to reintroduce it as a living artistic and educational practice, bridging past and present through sound.
The Lyre’s Dream | Seikilos
Anecdote of the Month
Once Again, Menelaos Pallantios
It was June, and our director at the Athens Conservatoire would begin examinations in the morning and finish late in the evening, presiding over each department’s committee in turn – winds, theory, percussion, strings…
He listened to everyone. More than a thousand students.
One student, however, did not perform his pieces particularly well. Pallantios turned to him and asked:
“Why, my child, are your pieces so poorly prepared?”
The student, trying to justify himself, replied:
“At home, sir, I play them much better.”
“Well then,” came the answer, “shall we come to your home to hear you?”
Chords on the Lyre
or “The Harmony of Harmonies”
“Harmony is something invisible, incorporeal, utterly beautiful, and divine in a well-tuned lyre.”
This is what Simmias asserts in Plato’s Phaedo (86a), and there is little doubt that this view was widely accepted in the classical Athenian society of the 5th century BCE.
A question naturally arises: does the ancient Greek term harmonia correspond to what we mean today by “harmony”?
Many terms of ancient music theory are broader than their modern equivalents, yet often contain them within their meaning. The word mousikē itself carried a far wider significance in antiquity than it does today — encompassing poetry, music, and dance, what we would now call the performing arts.
For the ancients, harmonia meant joining, fitting together, articulation, connection — the very point of union. It could also refer to the enharmonic genus, the octave, or the arrangement of pitches within the octave of a system, what a modern musician might perceive as a mode or “scale framework.” More generally, harmonia could even denote music as a whole.
At first glance, then, harmonia does not coincide with the modern concept of harmony as the combination of different pitches sounding simultaneously. Yet in the same passage, Simmias states:
“Our soul is a blending and harmony of opposites.”
Here, he clearly speaks of mixture.
Further support comes from the instrument itself. The lyre, by its very nature, invites the player to strike two, three, or more strings at once. Did the ancient Greeks, then, possess some notion of the chord — of simultaneity of sound?
Ancient sources often mention “ama krouontes” — striking the strings together. Many visual depictions show the left hand muting specific strings while the right hand, holding the plectrum, sweeps across all seven strings at once.
If this is not a chord, then what is?
But enough with antiquity. Since we may never fully know how the ancients performed, let us turn to what we can do with a lyre in hand.
We have already spoken about harmonies and their ethos. Here, we will attempt a general approach to harmony — that is, to chords — within each harmonia (mode). In each issue, we will explore the sonorities and their functions within a specific mode. First, though, let us establish the theoretical framework.
Anyone who has studied even the basics of Western harmony knows that there are three principal degrees, or functions, in both the major and minor scale: the first, the fourth, and the fifth.
In C major, the chords C major, F major, and G major — tonic, subdominant, and dominant — form the primary functions. In A minor, the chords A minor, D minor, and E major serve the same role.
These three harmonic functions are sufficient to produce a complete sonic result that confirms the identity of the scale. The remaining chords enrich the musical texture by substituting or elaborating these core functions.
Now, listen carefully to the first four measures of Bach’s Prelude No. 1 in C major from The Well-Tempered Clavier:
- Measure 1: C major (tonic)
- Measure 2: D minor seventh (functionally the subdominant with added sixth)
- Measure 3: G major seventh (dominant)
- Measure 4: C major
We observe three fundamental movements:
- I → IV (tonic to subdominant)
- IV → V (subdominant to dominant)
- V → I (dominant to tonic)
This is, on the one hand, the clearest possible confirmation of tonality. On the other, it represents a complete dialectical development — in the Hegelian sense — of the harmonic process:
- Thesis: I → IV (tonic to subdominant)
- Antithesis: IV → V (subdominant to dominant)
- Synthesis: V → I (dominant to tonic)
This progression appears at the opening of many Baroque works in various forms. We will adopt this model across all diatonic harmoniai of the lyre — and extend it further, as far as our abilities allow.
For an initial study of the technical capabilities of the lyre, see the paper presented at the International Musicological Conference in Belgrade (2018).
For the philosophical relationship between music and the lyre, we also recommend: Music and Philosophy with Nikos Xanthoulis (Ancient Greece Revisited).
Philosophy as the Highest Music
Evangelos Moutsopoulos opens his book Music in the Work of Plato with three references to Plato’s conviction that philosophy and music are bound by an essential and profound relationship. Let us consider these three passages carefully.
1. Phaedo 61a
“…for philosophy is indeed the highest music.”
Shortly before this, Socrates recalls the well-known phrase spoken to him by his inner voice: “Practice music and devote yourself to it.” Following this exhortation, he turned to setting Aesop’s myths to music — since, as he explains, one who wishes to be a poet must work with myths rather than with purely rational discourse, which belongs to philosophical reasoning.
2. Phaedrus 248d
“…but the soul that has seen the most enters into the body of a man who will become a philosopher, a lover of beauty, or one devoted to music and love…”
Here, Plato speaks of the soul’s first reincarnation. After departing from its initial body, a soul that has beheld truth returns to earth. The philosopher and the musician belong, for Plato, to the highest order of human existence — the first rank of souls in terms of virtue, with the lowest being that of the tyrant.
3. Republic 591d
“…he will always seek to attune the harmony within the body for the sake of the concord of the soul.” “Certainly,” came the reply, “if he is truly to be a musician.”
Here, the connection between the philosophically harmonious soul and musical harmony becomes unmistakable. Even Socrates’ interlocutor affirms it, revealing how widely these ideas were accepted.
For Plato, human happiness appears to lie in the understanding of the harmony that exists within the world of Ideas. This transcendent beauty may exist beyond matter — yet music is the only form of knowledge, the only wisdom, capable of rendering it, in some measure, within our world.
If you have not yet begun your journey with the lyre, we invite you to enroll in our free introductory course and become part of the growing International Lyre Society community.
The first step is open to all – the path continues as far as you wish to go.
Editorial Credits
Articles: Dr. Nikos Xanthoulis
Copy Editing:
Dr. Evangelia Kopsalidou
Paul Amiel Stewart (English Version)
Editorial Coordination & Visual Curation:
Ilias Zervas
Published by the International Lyre Society
ILS Newsletter – April 2026 | Issue 02
ILS Newsletter – Απρίλιος 2026 | Τεύχος 02
The Lyre’s Dream
Τον Απρίλιο του 2026, η International Lyre Society συμμετέχει στο The Lyre’s Dream, ένα διεθνές project που παρουσιάζεται στον Καναδά, φέρνοντας την αρχαία ελληνική λύρα σε διάλογο με το σύγχρονο κοινό και νέους ερμηνευτές.
Ως μια διατλαντική γιορτή τέχνης και μάθησης, το The Lyre’s Dream ενώνει τέσσερις χώρες μέσα από την αιώνια γλώσσα της μουσικής. Δημιουργημένο από τον Έλληνα συνθέτη, λυριστή και ερευνητή Δρ. Νίκο Ξανθούλη, σε συνεργασία με το English Montreal School Board (EMSB), και υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση των λυρικών τραγουδιστών Μαρία Διαμάντη και Δημήτρη Ηλία, το project φέρνει κοντά τη Sofia Session Orchestra, τη χορωδία EMSB Chorale και μαθητές-αφηγητές από τα λύκεια του EMSB, σε μια μουσική προσέγγιση αρχαίων κειμένων.
Υπό την καθοδήγηση του Δρ. Νίκου Ξανθούλη, το project συνδυάζει καλλιτεχνική παρουσίαση, εκπαίδευση και πολιτιστική εξωστρέφεια, εισάγοντας μαθητές και κοινό στον ηχητικό κόσμο και τη μουσική φιλοσοφία της αρχαίας Ελλάδας. Μέσα από τη συνεργασία με το English Montreal School Board, νέοι τραγουδιστές έρχονται σε άμεση επαφή με αυτή τη ζωντανή παράδοση, διερευνώντας τη σχέση μεταξύ μουσικής, ποίησης και έκφρασης.
Συναυλίες και εκπαιδευτικές δράσεις θα πραγματοποιηθούν στο Μόντρεαλ, παρουσιάζοντας έργα για φωνή και αρχαία λύρα, ερμηνευμένα από διακεκριμένους καλλιτέχνες και υποστηριζόμενα από ένα διεθνές δίκτυο συνεργατών. Το project θα παρουσιαστεί επίσης στην Γερουσία στην Οττάβα, αναδεικνύοντας τη διεθνή του απήχηση και τη σημασία του ως πολιτιστικής πρωτοβουλίας.
Το The Lyre’s Dream αντικατοπτρίζει τον πυρήνα της αποστολής της International Lyre Society: όχι μόνο τη μελέτη της αρχαίας λύρας, αλλά την επανεισαγωγή της ως ζωντανής καλλιτεχνικής και εκπαιδευτικής πρακτικής, γεφυρώνοντας το παρελθόν με το παρόν μέσα από τον ήχο.
The Lyre’s Dream | Σείκιλoς
Ανέκδοτο του Μήνα
Και πάλι ο Μενέλαος Παλλάντιος…
Ιούνιος μήνας και ο διευθυντής μας στο Ωδείο Αθηνών ξεκινούσε τις εξετάσεις το πρωί και τελείωνε το βράδυ προεδρεύοντας στην επιτροπή του εκάστοτε τμήματος πνευστά, θεωρία, κρουστά, έγχορδα…). Άκουγε τους πάντες, πάνω από χίλια παιδιά.
Ένα παιδί δεν έπαιξε και πολύ όμορφα τα κομμάτια του. Ο Μ. Παλλάντιος το ρώτησε:
«Γιατί παιδί μου τα κομμάτια σου είναι αμελέτητα»;
Ο μαθητής, προσπαθώντας να δικαιολογηθεί είπε:
«Σπίτι μου τα παίζω καλύτερα κύριε διευθυντά»
«Έ τότε, να έρθουμε σπίτι σου να σε ακούσουμε»!
Οι Συγχορδιές της Λύρας
Ή αλλιώς «η Αρμονία των Αρμονιών»
«Η Αρμονία είναι κάτι το αόρατο, ασώματο, πανέμορφο και θεϊκό στην καλοκουρδισμένη λύρα». Αυτά υποστηρίζει ο Σιμμίας στον πλατωνικό Φαίδωνα (86 a) και κανείς δεν αμφιβάλλει ότι είναι άποψη ευρέως αποδεκτή στην κλασική αθηναϊκή κοινωνία του 5ου αιώνα π.Χ. Και εδώ προκύπτει το ερώτημα: η λέξη Αρμονία στους αρχαίους δεν ταυτίζεται με τον σύγχρονο όρο;
Η άποψή μας είναι ότι πολλοί από τους μουσικούς όρους της αρχαίας μουσικής θεωρίας είναι ευρύτεροι από τους δικούς μας αλλά συχνά εμπεριέχουν και τις δικές μας έννοιες. Η λέξη «Μουσική» έχει πολύ πιο πλατειά σημασία στην αρχαιότητα από αυτό που αντιλαμβανόμαστε σήμερα: ποίηση, μουσική και χορός εμπεριέχονται σε αυτήν (στην εποχή μας θα το ονομάζαμε παραστατικές τέχνες).
Αρμονία για τους αρχαίους είναι η συναφή, η άρθρωση, η αρμογή, ο αρμός, το σημείο σύνδεσης. Επίσης, εναρμόνιο γένος, ογδόη αλλά και η διαφορετική διάταξη των φθόγγων μέσα στην ογδόη μέσα σε ένα σύστημα, αυτό που ο σύγχρονος μουσικός αντιλαμβάνεται ως τρόπο ή δρόμο (πιο λαϊκό). Μπορεί επίσης με τη λέξη Αρμονία να αναφέρεται γενικά κανείς στη Μουσική. Η πρώτη σκέψη λοιπόν είναι ότι η αρμονία δεν ταυτίζεται με τη σύγχρονη έννοια που αφορά την ανάμειξη διαφορετικού ύψους φθόγγων. Όμως, στο ίδιο χωρίο ο Σιμμίας λέγει: «των αντιθέσεων σύγκρασις και αρμονία είναι η ψυχή μας». Μιλάει λοιπόν για ανάμειξη. Εις επίρρωσιν αυτών έρχεται το ίδιο το όργανο, η λύρα. Από τη φύση του σε καλεί να κρούσεις δύο, τρεις ή και περισσότερες χορδές μαζί. Είχανε λοιπόν οι αρχαίοι Έλληνες κάποια αντίληψη του ακκόρντου; Της συνήχησης; Συχνά γράφεται «άμα κρούοντες» (χτυπώντας τις χορδές συγχρόνως). Πολλές αναπαραστάσεις επίσης, δείχνουν το αριστερό χέρι να ακουμπά σιωπώντας συγκεκριμένες χορδές και το δεξί με το πλήκτρο να έχει σαρώσει την επιφάνεια που σχηματίζουν οι επτά χορδές. Αν αυτό δεν είναι συγχορδία (ακκόρντο) τότε τί είναι;
ΟΜΩΣ,
Φτάνει με την αρχαιότητα! Αφού δεν θα μάθουμε ποτέ πώς έπαιζαν, ας δούμε τί κάνουμε εμείς με μια λύρα στο χέρι. Μιλήσαμε ήδη για τις αρμονίες και το ήθος τους. Εδώ θα προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε σε γενικές γραμμές την αρμονία (τις συγχορδίες ή και τα ακκόρντα) της κάθε αρμονίας (τρόπου). Σε κάθε τεύχος μας θα αναλύουμε τις συνηχήσεις και τις λειτουργίες τους ξεχωριστά για κάθε αρμονία (τρόπο) πρώτα όμως, οφείλουμε να δούμε το θεωρητικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθούμε.
Όποιος έχει μελετήσει ακόμα και τα πιο βασικά στοιχεία της δυτικοευρωπαϊκής αρμονίας γνωρίζει ότι τρεις είναι οι κύριες βαθμίδες (ή αλλιώς λειτουργίες) της μείζονας ή και της ελάσσονας κλίμακας: η πρώτη, η τέταρτη και η πέμπτη.
Έτσι στην ντο μείζονα, οι συγχορδίες ντο μείζων, φα μείζων και σολ μείζων (τονική, υποδεσπόζουσα και δεσπόζουσα αντιστοίχως) είναι οι λεγόμενες κύριες βαθμίδες.
Στη λα ελάσσονα, οι συγχορδίες λα ελάσσων, ρε ελάσσων και μι μείζων μείζων (τονική, υποδεσπόζουσα και δεσπόζουσα αντιστοίχως) είναι οι κύριες βαθμίδες.
Αυτές οι τρεις συνηχητικές λειτουργίες μπορούν να δώσουν το πλήρες ηχητικό αποτέλεσμα που επιβεβαιώνει την κλίμακά μας. Οι υπόλοιπες συγχορδίες αντικαθιστούν τις τρεις βασικές αυτές λειτουργίες δημιουργώντας την αναγκαία μουσική ποικιλότητα.
Ακούστε τώρα προσεκτικά τα 4 πρώτα μέτρα από το πρώτο πρελούδιο σε ντο μείζονα του Μπαχ από το πρώτο τετράδιο 24 πρελούδια και φούγκες.
1ο μέτρο: Ντο μείζων συγχορδία (τονική)
2ο μέτρο: Ρε ελάσσων με 7η (στην πραγματικότητα είναι η υποδεσπόζουσα με 6η)
3ο μέτρο: Σολ μείζων με 7η (δεσπόζουσα)
4ο μέτρο: Ντο μείζων
Έχουμε λοιπόν τρεις κινήσεις:
I-IV (τονική-υποδεσπόζουσα)
IV-V (υποδεσπόζουσα-δεσπόζουσα)
V-I (δεσπόζουσα-τονική)
Από τη μία είναι η πιο ξεκάθαρη επιβεβαίωση της τονικότητας αλλά από την άλλη έχουμε μια ολοκληρωμένη διαλεκτική (με την χεγκελιανή έννοια) ανάπτυξη της αρμονικής διαδικασίας.
Ή πιο απλά
θέση I-IV (τονική-υποδεσπόζουσα)
αντίθεση IV-V (υποδεσπόζουσα-δεσπόζουσα)
σύνθεση V-I (δεσπόζουσα-τονική)
Αυτήν την κίνηση τη βλέπουμε στην αρχή των περισσοτέρων έργων του Μπαρόκ σε διάφορες μορφές.
Εμείς θα χρησιμοποιήσουμε αυτό το μοντέλο σε όλες τις διατονικές αρμονίες που βρίσκουμε στη λύρα και θα προχωρήσουμε ακόμα παραπέρα όσο μας επιτρέπουν οι δυνάμεις μας.
Για μια αρχική μελέτη των τεχνικών δυνατοτήτων της λύρας μπορείτε να διαβάσετε την ανακοίνωση που παρουσιάστηκε στο Διεθνές Μουσικολογικό Συνέδριο του Βελιγραδίου το 2018.
Κάντε κλικ εδώ για να διαβάσετε την ανακοίνωση.
Ως προς τη φιλοσοφική σχέση της μουσικής με τη λύρα θα πρότεινα επίσης το βίντεο Music and Philosophy with Nikos Xanthoulis (Ancient Greece Revisited)
Η Φιλοσοφία ως Μέγιστη Μουσική
Με τρεις αναφορές στην πίστη του Πλάτωνα ότι η Φιλοσοφία και η Μουσική συνδέονται με μια σχέση ουσιαστική, ξεκινά το βιβλίο του Ευάγγελου Μουτσόπουλου: Η Μουσική στο Έργο του Πλάτωνος (Αθήναι 2010 σελ. 9) .
Προτείνω να διαβάσουμε προσεκτικά τα τρία αποσπάσματα.
- ΦΑΙΔΩΝ 61a … «ως φιλοσοφίας μεν ούσης μεγίστης μουσικής» (…δεν είναι αλήθεια μεγίστη μουσική η φιλοσοφία;…)
Λίγο πριν από αυτό ο Σωκράτης αναφέρει την πασίγνωστη φράση που του είπε το δαιμόνιό του: «Μουσικήν ποίει και εργάζου». Και με αυτήν την προτροπή επιδόθηκε να μελοποιεί μύθους του Αισώπου αφού όπως λέγει ο ίδιος παρακάτω: «εκείνος, ο οποίος θέλει να είναι ποιητής, πρέπει να εργάζεται πάνω σε μύθους και όχι εις λογικούς στοχασμούς (που προϋποθέτει φιλοσοφική διεργασία).
- ΦΑΙΔΡΟΣ 248 d … «άλλα τήν μέν πλείστα ίδούσαν είς γονήν ανδρός γενησομένου φιλοσόφου φιλοκάλου ή μουσικού τινός καί ερωτικού »…. (… αλλά όποια είδε πάρα πολλά εισέρχεται εις το σώμα ανδρός, όστις θα γίνη φιλόσοφος ή όστις θα λατρεύη το ωραίο, ή μουσικού και ερωτικού…).
Εδώ μιλάει για την πρώτη μετενσάρκωση της ψυχής η οποία μετά το θάνατο του πρώτου σώματος που την φιλοξένησε κατάφερε να δει την αλήθεια και επιστρέφει στη γη. Ο φιλόσοφος και ο μουσικός είναι αυτοί που αποτελούν, για τον Πλάτωνα, την πρώτη τάξη των ανθρώπων που η ψυχή αυτή θα επιλέξει όταν γυρίσει στον κόσμο (πρώτη τάξη σε σχέση με την αρετή αφού η ένατη και τελευταία είναι αυτή των τυράννων).
- ΠΟΛΙΤΕΙΑ 591 d … « ἀλλ᾽ ἀεὶ τὴν ἐν τῷ σώματι ἁρμονίαν τῆς ἐν τῇ ψυχῇ ἕνεκα συμφωνίας ἁρμοττόμενος φανεῖται.
Παντάπασι μὲν οὖν, ἔφη, ἐάνπερ μέλλῃ τῇ ἀληθείᾳ μουσικὸς εἶναι (αλλά πάντα θα επιζητεί την αρμονία στο σώμα για χάρη της συμφωνίας της ψυχικής.
-Βεβαιότατα, αν τουλάχιστο πρόκειται να είναι αληθινός μουσικός).
Σε αυτό το σημείο είναι ολοφάνερη η σύνδεση της φιλοσοφικής (αρμονικής) ψυχής με την αρμονία της μουσικής, πράγμα το οποίο επιβεβαιώνει στον Σωκράτη ακόμα και ο συνομιλητής του. Αυτή η συμφωνία αντιλήψεων και των δύο συνομιλητών δείχνει την ευρεία αποδοχή των σκέψεων αυτών.
Για τον Πλάτωνα φαίνεται ότι η ευτυχία του ανθρώπου συνίσταται στην κατανόηση της αρμονίας που βρίσκεται στον κόσμο των ιδεών. Αυτή η υπερβατική ομορφιά είναι μεν πέρα από την ύλη, από την άλλη όμως, η μουσική είναι η μόνη επιστήμη-σοφία που μπορεί να την αποδώσει με κάποιον τρόπο σε αυτόν τον κόσμο.
Αν δεν έχετε ακόμη ξεκινήσει το ταξίδι σας με τη λύρα, σας προσκαλούμε να εγγραφείτε στο δωρεάν εισαγωγικό μας μάθημα και να γίνετε μέρος της διαρκώς αναπτυσσόμενης κοινότητας της International Lyre Society.
Το πρώτο βήμα είναι ανοιχτό σε όλους – η πορεία συνεχίζεται όσο μακριά επιθυμείτε να φτάσετε.
Συντακτική Ταυτότητα
Άρθρα: Δρ. Νίκος Ξανθούλης
Επιμέλεια Κειμένων:
Δρ. Ευαγγελία Κοψαλίδου
Paul Amiel Stewart (Αγγλική έκδοση)
Συντονισμός Έκδοσης & Οπτική Επιμέλεια:
Ηλίας Ζέρβας
Έκδοση: International Lyre Society